> Strona g│ˇwna > Artykuly
Kalendarz
Listopad 2018
P W Ž C P S N
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
ARTYKULY - ARTICLES Ab ovo usque ad mala
Nostradamus
MONDE UNIVERS CREATION
Materialy nadeslane
do redakcji portalu
redakcja portalu nie
ponosi odpowiedzialnosci
za nadeslane materialy




Artykul pilotujacy ksiazke Watykan Zdemaskowany - Papiez musi umrzec



Afera Banco Ambrosiano



´╗┐
DSS - Zwoje znad Morza Martwego cz1
Data 13/04/2010 16:12  Autor Magdalena Struska  Klikni੠13072  Jŕzyk Polish
 

DSS- Zwoje znad Morza Martwego

Przez wzgl┬▒d na Syjon nie umilkn├¬, przez wzgl┬▒d na Jerozolim├¬ nie spoczn├¬, dopóki jej sprawiedliwo┬Â├Ž nie b┬│y┬Ânie jak zorza i zbawienie jej nie zap┬│onie jak pochodnia. {Ks. Izaj.62,1}.
 
W latach 1947-1956 znaleziono teksty oraz dokumenty fragmentaryczne datowane na ok. III w przed Chr. Do VIII, po Chr.


Termin „Zwoje z Qumran” w zaw├¬┬┐onym zakresie odnosi si├¬ do 11 grot po┬│o┬┐onych w siedmiu g┬│ównych rejonach wzd┬│u┬┐ pó┬│nocno-zachodniego wybrze┬┐a Morza Martwego miejscowo┬Âciach: Qumran, Masada, Wadi Murabba’at, Nachal Chewer, Nachal Celim, Nachal Miszmar, Chirbet Mird.

W dniach 10-23 marca 1952 roku archeolodzy sprawdzali ok.273 pieczar i grot znajduj┬▒cych si├¬ w tym rejonie mniej wi├¬cej na obszarze ok. 8 km od Hajar-el-Ashah {hebr.Eben habbohen lub „kamie├▒ Bohan”, joz 15:6} do Ras Feszcha. ┬Žlady wskazuj┬▒ce na to, ┬┐e groty by┬│y niegdy┬ zamieszkane odnaleziono w zaledwie 39 grotach, a ok. 25 zawiera┬│o przedmioty i naczynia gliniane. Natomiast materia┬│ pisemny znajdowa┬│ si├¬ tylko w 11 grotach.


Qumran- arabska wspó┬│czesna nazwa stosowana w odniesieniu do Chirbet i Wadi Qumran.

Khirbeh { arab.} znaczy „kamienne ruiny”,  a wadi znaczy „wyschni├¬te ┬│o┬┐ysko potoku”, co jest odpowiednikiem hebrajskiego Nachal.

Wykopaliska w Chirbet Qumran

W latach 1951-1956 prowadzono prace wykopaliskowe pod kierunkiem. De Vaux OP- dyrektora Ecole Biblique et Archeologique Francaise w Jerozolimie.

Dokonano wówczas 3 zasadniczych odkry├Ž:
  1. Cmentarz,zajmuj┬▒cy wschodni┬▒ cz├¬┬Â├Ž p┬│askowy┬┐u {od o┬Ârodka wspólnoty oddziela┬│ go d┬│ugi mur}.
  2. O┬Ârodek wspólnoty w zachodniej cz├¬┬Âci p┬│askowy┬┐u, wiele pomieszcze├▒ warsztatów rzemie┬Âlniczych oraz pozosta┬│o┬Âci po wie┬┐y.
  3. Ruiny akweduktu, który dostarcza┬│ wod├¬ z Wadi Qumran do o┬Ârodka Wspólnoty.
Zwi┬▒zek z Chirbet Qumran mia┬│o 25 grot, w których przypuszczalnie ┬┐yli cz┬│onkowie wspólnoty. Z wymienion┬▒ miejscowo┬Âci┬▒ powi┬▒zane by┬│y tak┬┐e dwa obszary gospodarcze :

Pierwszy z nich to obszar le┬┐┬▒cy powy┬┐ej klifu Buqei oraz drugi le┬┐┬▒cy ok. 1,25 km na po┬│udnie w pobli┬┐u ‘Ain Feszcha { ┬╝ród┬│o lekko s┬│onej wody}.

Materia┬│y pisemne, które znajdowa┬│y si├¬ w grotach od 4-10 znajdowa┬│y si├¬ wzd┬│u┬┐ po┬│udniowej kraw├¬dzi p┬│askowy┬┐u. Natomiast groty 1-3 oraz 11 by┬│y o wiele bardziej oddalone o ponad 1km na pó┬│noc od centrum wspólnoty.

Grota1.

Brak dowodów na tom ┬┐e grota ta by┬│a zamieszka┬│a. Istniej┬▒ przypuszczenia, i┬┐ s┬│u┬┐y┬│a ona wy┬│┬▒cznie za magazyn. R├¬kopisy znajduj┬▒ce si├¬ w tej grocie by┬│y owini├¬te w p┬│ótna i z┬│o┬┐one w dzbanach.

Archeolodzy wydobyli z tej jaskini oko┬│o 70 tekstów fragmentarycznych { niektóre z nich spokrewnione by┬│y z siedmioma g┬│ównymi r├¬kopisami, które to odkryto w 1947 roku}.

R├¬kopisy z groty 1 odkry┬│ bedui├▒ski ch┬│opiec- pasterz prowadz┬▒cy swoje stado kóz i owiec do wodopoju przy ┬╝ródle ‘Ain Feszcha. Ch┬│opiec zwa┬│ si├¬ Muhammad ed- Dhib {co oznacza Muhammad Wilk}, by┬│ cz┬│onkiem plemienia Beduinów Ta ‘amireh.

Jak dosz┬│o do odkrycia 1 groty?

W czasie w├¬drówki jedno ze zwierz┬▒t zb┬│┬▒dzi┬│o, wówczas ch┬│opiec zacz┬▒┬│ go szuka├Ž- dostrzeg┬│szy otwór w klifie , nieco ponad 1km na pó┬│noc od Chirbet Qumran, wrzuci┬│ do jego wn├¬trza kamie├▒ , a s┬│ysz┬▒c, i┬┐ wydaje on osobliwy d┬╝wi├¬k, postanowi┬│ zbada├Ž teren. Nast├¬pnego dnia wróci┬│ do groty w towarzystwie kolegi. Gdy weszli do groty ukaza┬│ im si├¬ widok glinianych dzbanów z pokrywami, w których owini├¬te by┬│y w p┬│ótna zwoje. Siedem g┬│ównych r├¬kopisów pochodzi w┬│a┬Ânie z tej groty.

Grota 1 znajdowa┬│a si├¬ na terytorium mandatu brytyjskiego w Palestynie, obejmowa┬│ on do┬Â├Ž spory obszar od zachodniego brzegu Morza Martwego do Morza ┬Žródziemnego.

W tym czasie pa├▒stwo Izrael nie istnia┬│o, powsta┬│o dopiero 14 maja 1948 roku kiedy to Izrael proklamowa┬│ swoja niepodleg┬│o┬Â├Ž.

Siedem g┬│ównych zwojów groty 1 przechowuje si├¬ do dzi┬ w Hechal ha- Sefer- Sanktuarium Ksi├¬gi, które stanowi cz├¬┬Â├Ž muzeum Izraela w Jerozolimie.

Niektóre spo┬Âród fragmentarycznych tekstów z tej┬┐e groty stanowi┬▒ w┬│asno┬Â├Ž palesty├▒skiego Muzeum Archeologicznego we wschodniej Jerozolimie, obecnie zwanego muzeum Rockefellera.. W posiadanie pozosta┬│ych nale┬┐┬▒cych do Ecole Biblique wesz┬│a Bibliotheque Nationale w Pary┬┐u.


Teksty G┬│ówne z Groty nr 1.

Tekst o nazwie zwój Ksi├¬gi Izajasza datowane metod┬▒ paleograficzn┬▒ na lata 125-120 przed Chr, a metod┬▒ w├¬gla 14 C na 202-107 r. przed Chr.

Jest on w zasadzie kompletny pomijaj┬▒c kilka ubytków u do┬│u paru kolumn. Zwój ten mierzy 10,5 cala wysoko┬Âci i 24,5 stopy d┬│ugo┬Âci zapisany na siedemnastu kawa┬│kach pergaminu z baraniej skóry zszywanej razem o 54 kolumnach ró┬┐nej szeroko┬Âci.

R├¬kopis Ksi├¬gi Izajasza - datowany jest paleograficznie na koniec I wieku przed Chr. Jest tekstem fragmentarycznym i zawiera cz├¬┬Âci rozdzia┬│ów: 7-8; 10;12;13;15;16;19;20;22;23;;24; 25; 19;30;35;37-41;43-51;

Regu┬│a Zrzeszenia { Wspólnoty}- Serek hayyachad, zwana równie┬┐ Podr├¬cznikiem Dyscypliny, jest wiern┬▒ kopi┬▒ Ksi├¬gi Regu┬│y Wspólnoty spisan┬▒ duktem hasmonejskim, a jej datowanie ustalono na ok.100-75 r. przed Chr. Zawiera ona 11 kolumn pisma hebrajskiego sekty. W grocie 4 odkryto 11 tekstów fragmentarycznych kopii Regu┬│y Wspólnoty.

Zwój Wojny- Milchamah. Napisany zosta┬│ pismem herodia├▒skim , zawiera obszerny zbiór poucze├▒ okre┬Âlaj┬▒cych post├¬powanie „Synów ┬Žwiat┬│o┬Âci” przeciw „Synom ciemno┬Âci”.

Hymny- Hodayot, zwane potocznie Psalmami Dzi├¬kczynnymi. Du┬┐o spo┬Âród nich zaczyna si├¬ s┬│owami: ”odeka adonaj” znaczy „dzi├¬kuj├¬ ci panie”.

Datowanie paleograficznie wskazuje na lata 50 przed Chr.do 68 po Chr .natomiast metod┬▒ w├¬gla 14 C od 21 r. przed Chr do 61.r po Chr. Tekst kopii tej zosta┬│ sporz┬▒dzony pismem herodia├▒skim i tworzy go oko┬│o 25 hymnów .

Peszer Habaqquq [komentarz} do ksiêgi Habakuka. Z³o¿ony jest z 13 fragmentarycznych kolumn cytuj±cym tekst i komentuje go.

Apokryf Ksiêgi Rodzaju to aramejski dokument datowany metod± paleografii na koniec I w. przed Chr.a metod± wêgla 14 C na okres 73 przed Chr. do 14 po Chr.

Tekst rozpoczyna si├¬ od opowiadania o Nefilim {stró┬┐ach}, opowiada o narodzinach niezwyk┬│ego dziecka { prawdopodobnie. Noego}, o potopie i historii Abrahama.

Oprócz wymienionych powy┬┐ej tekstów G┬│ównych z groty 1 pochodz┬▒ jeszcze 72 teksty fragmentaryczne,  z których 15 to pisma biblijne. Z pism niebiblijnych na uwag├¬ zas┬│uguj┬▒ trzy peszarim: do Sofoniasza, Michaesza oraz psalmów; a tak┬┐e dwa dodatki {apendyksy}- Zbiór B┬│ogos┬│awie├▒stw

- oraz dodatek do Regu┬│y Zrzeszenia – Regu┬│a Zgromadzenia.

Groty 2,5,11.

Znajdowa┬│y si├¬ w tych grotach przedmioty wskazuj┬▒ce na oznaki zasiedlenia; podejrzewa si├¬ ┬┐e r├¬kopisy odkryte wówczas stanowi┬│y pozosta┬│o┬Âci biblioteki ludzi tam zamieszkuj┬▒cych.

Grot├¬ 2 odnale┬╝li Beduini.W 1952 roku, spostrzegli oni nietoperza wlatuj┬▒cego do szczeliny w urwisku, na po┬│udnie od groty 3, któr┬▒ to szczelin├¬ ods┬│onili. Grota wype┬│niona by┬│a guano. Zacz├¬li j┬▒ dok┬│adnie pl┬▒drowa├Ž zabieraj┬▒c wiele warto┬Âciowych rzeczy.

Archeolodzy odzyskali kilka fragmentów, które potem pos┬│u┬┐y┬│y do weryfikacji kupowanych nast├¬pnie tekstów od Beduinów .

Odkryto tutaj 18 tekstów Starego Testamentu: Kp┬│ 11,22-29, datowany paleogr. na drug┬▒ po┬│ II w. przed Chr.; Deutero-Kanoniczn┬▒ Ksi├¬g├¬ Syracha 6,14-15.; 6,20-31;

W grocie natrafiono na 15 tekstów fragmentarycznych niebiblijnych. w których min. Znajduj┬▒ si├¬ dwie kopie hebrajskiego tekstu Jubileuszy i aramejski opis Nowego Jeruzalem.

Grota 3.

 Zosta┬│ odkryta przez archeologów w marcu 1952 roku

Zwój Miedziany z tej┬┐e groty oraz kilka fragmentów z groty 1 znajduje si├¬ w Muzeum Departamentu Staro┬┐ytno┬Âci w stolicy Jordanii- Ammanie.

Znaleziono 14 tekstów fragmentarycznych z czego trzy by┬│y biblijne:Ez.16,31- 33; Ps2,6-7; Lm1,10-12; 3,53- 62. oraz jedena┬Âcie niebiblijnych min. Peszer – komentarz do Ksi├¬gi Izajasza1,1.

Zwój Miedziany na którym wyryto w 12 kolumnach tekst zawieraj┬▒cy list├¬ miejsc, gdzie zakopano skarby { drogocenne przedmioty, srebro, z┬│oto, pieni┬▒dze- 4600 talentów srebra i z┬│ota}.

Grota 4.

Odkryta zosta┬│a przez Beduinów we wrze┬Âniu 1952 roku

Grota by┬│a po┬│o┬┐ona na po┬│udniowym kra├▒cu p┬│askowy┬┐u . Nie pochodzi z niej ani jeden kompletny zwój, lecz ok. 15 tys fragmentów, które wydobyto spod gruzów o ponad metrowej wysoko┬Âci. Zwoje te nie by┬│y owini├¬te w p┬│ótna ani te┬┐ z┬│o┬┐one w dzbanach.

Wygl┬▒da┬│y jak porzucone lub ukryte w po┬Âpiechu.

Przypuszcza si├¬ ┬┐e mia┬│o to miejsce w 68r. po Chr. kiedy centrum owe mia┬│o zosta├Ž zburzone przez maszeruj┬▒cych Rzymian ku obl├¬┬┐eniu Jerozolimy.

Jak odkryto rêkopisy z groty 4?

Grotê ta odkryli Beduini. Pewien starzec z ich plemienia opowiedzia³ im historyjkê.

Widzia┬│ on mianowicie zranion┬▒ kuropatw├¬ wlatuj┬▒c┬▒ do otworu, który znajdowa┬│ si├¬ w po┬│udniowej kraw├¬dzi marglowego p┬│askowy┬┐u, na którym le┬┐y Chirbet Qumran.

Beduini weszli do groty i zacz├¬li ja sprz┬▒ta├Ž, co czynili do czasu z┬│apania ich przez przedstawicieli Jorda├▒skiego Departamentu Staro┬┐ytno┬Âci..

Nast├¬pnie wykopaliska prowadzono przez grup├¬ badaczy z Departamentu Saro┬┐ytno┬Âci oraz Ecole Biblique i Palesty├▒skiego Muzeum archeologicznego.

Tysi┬▒ce fragmentów z tej groty znajduj┬▒ si├¬ w Scrollery w palesty├▒skim Muzeum Archeologicznym, w którym tak┬┐e przechowuje si├¬ zwoje z groty 2.

Co odkryto w Grocie 4?

- Peszer do Ksiêgi Nahuma mierz±cy ok. 56 cm, fragmentaryczne teksty w liczbie ok.584- w tym 127 biblijnych.
  • Do tekstów niebiblijnych zaliczamy:
  • kopie aramejskiej I Ksi├¬gi Henocha
  • 11 kopii Regu┬│y Zrzeszenia { znanej z groty1}
  • 8 kopii Dokumentu Damasce├▒skiego
  • semickie orygina┬│y niektórych spo┬Âród Testamentów Dwunastu Patriarchów
  • 12 fragm, pierwotnego hebrajskiego tekstu Ksi├¬gi Jubileuszy
  • kopie Tobiasza {1 hebrajska, 4 aramejskie}
  • fragmentaryczne kopie Hymnów
  • tekst o „Synu Bo┬┐ym”
  • Zbiór B┬│ogos┬│awie├▒stw
  • kilka nakazów Tory
Znaleziska z tej┬┐e groty s┬▒ bardzo wa┬┐nym dokumentem s┬│u┬┐┬▒cym do krytyki tekstu Starego Testamentu, a tak┬┐e do szczegó┬│owego poznania pod┬│o┬┐a palesty├▒skiego wielu idei Nowego Testamentu.

Grota 5.

Odkryli ja archeolodzy pracuj┬▒cy przy grocie 4.{ któr┬▒ to pierwsi odkryli Beduini}.

Zawiera┬│a 8 protokanonicznych tekstów biblijnych a mianowicie: Pwt. 7,15-24; 8,5-9,2; 1Krl 1,1.16-17; 27-37; I┬┐ 40,16.18-19; Am 1,3 -5; PS 119,113-120;138-142; Lm4,5 – 8.11-15; 16; 18-19; 20-22; 5,1-3; 4-12; 13; 16-17; Lm 4,17-20;

17 tekstów niebiblijnych min: kopi├¬ Regu┬│y Zrzeszenia, Dokument Damasce├▒ski, a tak┬┐e wa┬┐n┬▒ kopi├¬ opisu Nowego Jeruzalem.

Grota 6.

Zosta┬│a odnaleziona przez Beduinów we wrze┬Âniu 1952 roku..

Znaleziono w niej 7 tekstów biblijnych w pi┬Âmie paleohebrajskim: Rdz.6,13-21; Kp┬│ 8,12-13. W pi┬Âmie kwadratowym : 1 Krl 3,12-14; 12,28-31; 22, 28-31; 2Krl 5,26; 6,32; 7,8- 10; 7,20- 8,5; 9,1-2. 19-21; PS 78,36-37; Pup1,1 – 6. 6-7; Dn 8,20-21;10,8-16; 11,33- 36. 38.

Grota zawiera┬│a 24 teksty niebiblijne : niezidentyfikowane opowiadanie, pisma prawnicze, profetyczne, liturgiczne, utwory hymniczne.

Grota 7 i 10.

Groty te odkryli archeolodzy podczas wykopalisk w Chirbet Qumran.

W grocie 7 odnaleziono 19 malutkich fragmentów spisanych w j├¬z. greckim, tylko dwa spo┬Âród nich uda┬│o si├¬ odszyfrowa├Ž: -List Jeremiasza 43-44 oraz Wj. 28,4-7.

Grota 8.

Odnaleziono w niej tylko 4 teksty biblijne: Rdz 17,12-19; 18,20-25; PS 17,5-9,14; 18,6-9. 10-13;  Filakteriom, tekst hymniczny i Mezuz├¬.

Grota 9.

Pochodzi z niej ma┬│y fragment papirusowy z sze┬Âcioma literami hebrajskimi.

Groty 5, 7 i 10

Odkryto je  na prze┬│omie lutego i marca 1955 roku.

Grota 10.

Znaleziono w niej ostrakon z dwoma literami hebrajskimi.

Grota 11.

Odkryta zosta┬│a przez Beduinów 1956 roku.

Przechowywano tu teksty Ksi├¬gi Kap┬│a├▒skiej pisane w j├¬z. paleohebrajskim {11 Qpaleo-lev}; Zwój Psalmów; Targum Hioba, Zwój ┬Žwi┬▒tynny {11QTemple} spisany duktem herodia├▒skim, zachowanym w 66 kolumnach. Datowany paleograficznie na i wiek przed Chr. Lub I w. po Chr. a obecnie metod┬▒ w├¬gla 14C na okres od 97r.przed Chr. do I w. po Chr.

Groty 2-11 stanowi┬│y cz├¬┬Â├Ž tzw. Brzegu Zachodniego, który po zawartym rozejmie okupowany by┬│ przez Jordani├¬.

W 1950 roku Haszymidzkie Królestwo Jordanii zadeklarowa┬│o swoja suwerenno┬Â├Ž w gazie i na zachodnim brzegu. Trwa┬│o to, a┬┐ do wojny sze┬Âciodniowej w 1967 roku kiedy terytorium to zacz┬▒┬│ okupowa├Ž Izrael.  Natomiast uznanie praw Jordanii do brzegu Zachodniego przyj├¬┬│y tylko Wielka Brytania i Pakistan.

Teksty odkryte przez Beduinów w Nachal Cheder, Nachal Celim, Nachal Miszmar znajdowa┬│y si├¬ w cz├¬┬Âci pustyni Judzkiej a wi├¬c nale┬┐a┬│y do pa├▒stwa Izrael.


Spora cz├¬┬Â├Ž tekstów spisana by┬│a w j├¬zyku hebrajskim pozosta┬│a za┬ w aramejskim, oraz kilka tekstów pisanych grek┬▒.

Publikacja zwojów

Siedem zwojów g┬│ównych opublikowali uczeni izraelscy b┬▒d┬╝  te┬┐ ameryka├▒scy.

72 teksty fragmentaryczne DJD1 opublikowano w tomie inicjuj±cym seriê DJD.

Ostatecznie w grocie 1 znaleziono 79 tekstów. Teksty z grot 2-3 i 5-10 opublikowano w DJD3. Z groty nr 2- 33 teksty, groty nr3- 15; z groty nr 5 -25, z groty nr 6 -31 tekstów, z groty nr.7 -19 fragmentów groty nr.8 -5 tekstów fragmentarycznych; z groty nr. 9- 1 fragment papirusowy . z groty nr 10 - 1 ostrakon zawieraj┬▒cy dwa listy hebrajskie. W sumie opublikowano 130 tekstów fragmentarycznych pochodz┬▒cych z grot.

W niezale┬┐nych edycjach uczeni holenderscy, izraelscy, ameryka├▒scy opublikowali wi├¬kszo┬Â├Ž spo┬Âród tekstów groty 11, teksty z groty 4 w sumie – 98 opublikowano w DJD5,6,7.

Raport z roku 1991 wykaza┬│ i┬┐ ok. 80 % tekstów z groty 4 czeka na opublikowanie.

Jak Izrael naby┬│ siedem g┬│ównych zwojów znajduj┬▒cych si├¬ pocz┬▒tkowo w grocie1?

W roku 1947 zaraz po odkryciu groty ch┬│opiec bedui├▒ski Muhammed edh- Dhib przyniós┬│ siedem g┬│ównych zwojów do syryjskiego szewca, tak┬┐e sprzedawcy antyków Chalila Iskandera Shahina {znanego pod pseudonimem Kando} i mieszkaj┬▒cego w Betlejem.

Kando wraz ze swoim znajomym Georgiem Isaiaha {wyznawcy Ko┬Âcio┬│a syro- jakobickiego} zanie┬Âli cztery { spo┬Âród innych zwojów, które otrzymali } do metropolity Mar Athanasiusa Yeshue Samuela – superiora monasteru ┬Žw. Marka w Jerozolimie g┬│owy chrze┬Âcijan syro-jakobitów .Metropolita kupi┬│ te zwoje od Kando za 24 funty.

W ten sposób zwój- Ksi├¬gi Izajasza; - Regu┬│a Zrzeszenia;- Peszer do ksi├¬gi Habakuka; - Apokryf do ksi├¬gi Rodzaju sta┬│y si├¬ jego w┬│asno┬Âci┬▒. Natomiast pozosta┬│e trzy zwoje – R├¬kopis Ksi├¬gi Izajasza; - Zwój Wojny; - Hymny {Psalmy Dzi├¬kczynne} sprzedano profesorowi Eleazarowi Lipie Sukenikowi z Uniwersytetu Hebrajskiego w zachodniej cz├¬┬Âci Jerozolimy.

W lutym 1948 roku metropolita przyniós┬│ cztery zwoje do American School of Oriental Research {obecnie nosi nazw├¬ W.F.Albright Institute of Archeological Research} we wschodniej Jerozolimie. Jon C. Trever sfotografowa┬│ trzy z nich, natomiast Apokryfu Ksi├¬gi Rodzaju nie uda┬│o si├¬ rozwin┬▒├Ž z powodu uszkodze├▒ i posklejania.

Tu┬┐ po wybuchu wojny ┬┐ydowsko-arabskiej metropolita zabra┬│ cztery zwoje do Homs na terenie Syrii a potem do Bejrutu. W styczniu 1949 roku przywióz┬│ je do USA, gdzie na kilka lat z┬│o┬┐ono je w skrzynce depozytowej banku w Nowym Jorku.

W „Wall Street Journal”  1 czerwca 1954 roku ukaza┬│o si├¬ og┬│oszenie o nast├¬puj┬▒cej tre┬Âci: „Cztery manuskrypty biblijne spo┬Âród zwojów znad Morza Martwego, datowane przynajmniej na 200 r. przed Chr. s┬▒ na sprzeda┬┐, mog┬▒ stanowi├Ž idealny dar dla instytucji religijnej b┬▒d┬╝ naukowej ze strony osoby indywidualnej lub grupy Skr.Poczt.206".  O  tym og┬│oszeniu dowiedzia┬│ si├¬ wicepremier Izraela {syn profesora Sukenika} Yigael Yadin,  który akurat przebywa┬│ tym czasie w USA.

I tak 1 lipca 1954 roku za po┬Ârednictwem bankiera z Nowego Jorku kupi┬│ cztery r├¬kopisy od metropolity za cen├¬ 250 000 $. W dniu 2 lipca r├¬kopisy przyniesiono do Konsulatu izraelskiego nast├¬pnie przes┬│ano je do Jerozolimy. W ten oto sposób cztery zwoje sta┬│y si├¬ w┬│asno┬Âci┬▒ Jerozolimy, do┬│┬▒czono je do pozosta┬│ych trzech zwojów, które Sukenik naby┬│ od Kando. Znajduj┬▒ si├¬ one w „Sanktuarium Ksi├¬gi” w Muzeum Izraela w Jerozolimie.

Datowanie r├¬kopisów

Pos┬│ugiwano  si├¬ dwoma metodami:

I. Paleograficzn┬▒ - poprzez badanie porównawcze form staro┬┐ytnych r├¬kopisów.

Badania te w przewa┬┐aj┬▒cym zakresie prowadzili:S.A.Birnbaum, Frank Moore Cross, W.F. Albright Nahman Avigad, R.S. Hanson, J.T. Milik.

Datowanie okre┬Âlano przed wszystkimi metodami paleograficznymi gdzie tolerancja b┬│├¬du wynosi +, -, 50 lat.

Manuskrypty uporz┬▒dkowano wed┬│ug czterech kategorii g┬│ównych mianowicie:

  • archaicznej od roku ok.250 lub {koniec III w} do 150lat przed Chr.
  • hasmonejskiej od roku 150 do 30 przed Chr.
  • herodia├▒skiej od roku 30 przed Chr. Do 70 po Chr.
  • postherodia├▒skiej lub ornamentalnej od 70 do 135 roku po Chr.
II. Metod┬▒ radioaktywnego izotopu wegla 14 C.

Radioaktywny izotop w├¬gla rozpada si├¬ w proporcjach, które mo┬┐na dok┬│adnie zmierzy├Ž niezale┬┐nie od warunków w jakich si├¬ znajduje.

Promienie kosmiczne z przedtrzeni zewn├¬trznej " bombarduj┬▒" regularnie ziemi├¬ zmieniaj┬▒c azot w atmosferze ziemi w 14 C, który reaguj┬▒c z tlenem w powietrzu powoduje powstanie dwutlenku w├¬gla. Ro┬Âliny czerpi┬▒ wi├¬kszo┬Â├Ž w├¬gla z dwutlenku w├¬gla w powietrzu i w wodzie, zwierz├¬ta ┬┐ywi┬▒ si├¬ ro┬Âlinami - zatem ┬┐yj┬▒ce istoty absorbuj┬▒ 14 C,. z kolei ten wci┬▒┬┐ promieniuje lecz nie jest ju┬┐ pobierany, w istocie tworz┬▒cy osad 14 C zaczyna sie rozpada├Ži stopniowo powraca do postaci azotu. Rozpad taki zachodzi w tempie sta┬│ym, a jego czas {zw.pó┬│okresem ], w którym po┬│owa energii promieniotwórczej zanika daje si├¬ zmierzy├Ž.

Margines b³êdu dla tej metody wynosi +,- 200 do +, - 80 lat.

Pó┬│okres dla 14 C poczatkowo obliczano na 5568 lat, potem poprawiono to na 5730 +,- 40 lat
, {dok┬│adniej na ten temat: R.Stuckenrath "On the Care and Feeding of Radiocarbon, nature195,1962; na temat udoskonalonej metody AMS- Accelerator Mass Spectroscopy- G. Bonani i in. "Radiocarbon Dating of the dead Sea Scrolls, Atiqot 20,1991}.

Zwój ┬Žwi┬▒tynny – Grota 2.

Zosta┬│ opublikowany w 1977 roku przez Y.Yadina we wspó┬│czesnej edycji hebrajskiej, 3 tomy z dodatkiem Jeruzalem: Exploration Socjety, Archaeological Institute of the Hebrew Univwrsity , Shrine of the Book; oraz w wyd. angielskim w roku 1983 pt. The Temple Scroll, Jerusalem.

Z  groty 11 i 4 pochodz┬▒ tak┬┐e inne fragmenty tego tekstu.

Zwój ┬Žwi┬▒tynny zawiera liczne prawa Pi├¬cioksi├¬gu, przekazuj┬▒c je w sposób rygorystyczny, przede wszystkim wymagania dotycz┬▒ce czysto┬Âci kulturowej. Do┬Â├Ž szczególn┬▒ uwag├¬ po┬Âwi├¬cono w tek┬Âcie sposobowi rekonstrukcji ┬Žwi┬▒tyni, st┬▒d te┬┐ nazwa tego zwoju.

„ ..zbudowana mia┬│a by├Ž wewn┬▒trz z trzech koncentrycznych kwadratowych dziedzi├▒ców z trzema bramami w ka┬┐dym murze- ka┬┐da z bram powinna nosi├Ž nazw├¬ innego plemienia Izraela, w zewn├¬trznych ┬Âcianach mia┬│y si├¬ znajdowa├Ž pomieszczenia dla kap┬│anów i lewitów, na których przypada┬│a kolej pe┬│nienia s┬│u┬┐by ”. W omawianym zwoju jest tak┬┐e cz├¬┬Â├Ž,  która zawiera ┬Âcis┬│e regu┬│y odnosz┬▒ce si├¬ do króla.

Tak wi├¬c Zwój ┬Žwi┬▒tynny sk┬│ada si├¬ z 4 elementów:
  1. ┬»ród┬│a deuteronomicznego, niezaleznego pisma bazuj┬▒cego na Ksi├¬dze Powtórzonego Prawa.
  2. ┬Čród┬│a b├¬d┬▒cego kalendarzem dni ┬Âwi┬▒tecznych i ich obchodów.
  3. Midraszu do deuteronomium tzn. interpretacji niektórych cz├¬┬Âci Pwt.
  4. ┬Čród┬│a ┬Âwi┬▒tynnego podaj┬▒cego szczegó┬│y rekonstrukcji ┬Žwi┬▒tyni { tekstu pokrewnego z aramejskim opisem Nowego Jeruzalem}.

G┬│├¬boka analiza tego tekstu zawarta jest w ksi┬▒┬┐ce: M.O Wise’a, A Critical Study of the Temple Scroll from Qumran Cave 11, Studiem In Ancien Oriental Civilization 49; Chicago,IL: Oriental Institute of the Univwrsity of Chicago, 1990.

Zwój Wojny – grota1

W roku 1955 opublikowa┬│ go Sukenik, The Dead Sea Scrolls of the Hebrew University,  nale┬┐┬▒ do niego fragmentaryczne teksty z groty 4 { publ. W DJD7} oraz fragmenty zwoju z groty 1.

Zwój Wojny jest regulaminem wojny czterdziestoletniej jak┬▒ cz┬│onkowie zwani „Synami ┬Žwiat┬│o┬Âci” maj┬▒ prowadzi├Ž u kresu dni z pomoc┬▒ Boga i Jego anio┬│ów przeciw wrogom „Synom Ciemno┬Âci”.

Opis ten przedstawia poszczególne formacje wojskowe, wyposa┬┐enie armii, plany bitwy, modlitwy i ekshortacje. Mo┬┐na nazwa├Ž go Vademecum ┬Âwi├¬tej wojny w czasie ostatniego boju.

Zwój Miedziany.


Zwój ten opublikowa┬│ J.T Milik w DJD 3, a w 1960 J.M Allegro, The Treasure of the Copper Scroll; The Opening and Decipherment of the Most Mysterious of the Dead Sea Scrolls; A Unique Inventory of Buried Treasure, Garden City Ny: Doubleday.

Mimo, ┬┐e zwój ten nosi nazw├¬ zwoju miedzianego, tak naprawd├¬ nim nie jest. Jest bowiem p┬│yt┬▒ wykonan┬▒ z miedzi, któr┬▒ zrolowano w dwóch kawa┬│kach.

Inskrypcjami wyrytymi na p┬│ycie zaj┬▒┬│ si├¬ niemiecki uczony Karl Geogr. Kuhn. Mied┬╝ jednak uleg┬│a utlenieniu co spowodowa┬│o, i┬┐ zrobi┬│a si├¬ krucha, nie da┬│o si├¬ jej rozwin┬▒├Ž. Postanowiono poci┬▒├Ž j┬▒ mi├¬dzy kolumnami przy pomocy pi┬│y do rozszczepiania stalówek.

Gdy j┬▒ otworzono, ukaza┬│o si├¬ na niej 12 kolumn tekstu , który stanowi┬│ list├¬ 64 miejsc, gdzie zakopano skarby.

Podr├¬cznik Dyscypliny – Regu┬│a Zrzeszenia - Serek hayyachad

Po raz pierwszy wydobyty zosta┬│ z groty 1, natomiast w grocie nr  4 odkryto: 12 jego fragmentarycznych kopii, w grocie 5 -1 fragment tego┬┐ dokumentu.

Pierwsz┬▒ osob┬▒, która opublikowa┬│a tekst regu┬│y by┬│ Millar Burrows "he Dead Sea Scrolls of ST.Mark’s Monastery", Volume II, Facicle 2: Plater and transcription of the Discipline, New Haven,  CT American Schools of Oriental Research, 1951.

Regu┬│a Dyscypliny posiada wst├¬p, w którym informuje o zadaniach i celu wspólnoty. 1,1-15;

W dalszej cz├¬┬Âci opisuje rytua┬│ wej┬Âcia do przymierza wspólnoty 1,16-3,12; oraz jej dogmaty tzn. Doktryn├¬ dwóch duchów: Prawdy i Niegodziwo┬Âci. 3,13-4,25;; nast├¬pnie opisane s┬▒ zasady ┬┐ycia cz┬│onków wspólnoty 5,1- 6,23; potem nast├¬puj├¬ Kodeks Karny wspólnoty 6,24- 7,25; Opis wzorcowej wspólnoty pierwotnej 8,1-9,26; oraz tekst Hymnu, w którym to zrzeszenie wielbi Boga 10,1-11,22;

W grocie 1 odnaleziono dwa zakoñczenia tego podrêcznika:

1. Regu┬│a Ca┬│ego Zgromadzenia-Mesja├▒ska Regu┬│a Zgromadzenia. Sk┬│ada si├¬ on z 2 kolumn przepisów dotycz┬▒cych:
  • regu┬│y dla zgromadzenia na koniec czasów
  • ustalenia, które dotycz┬▒ nowo przyby┬│ych
  • przepisy dotycz┬▒ce specjalnych przypadków { starców, umys┬│owo chorych, kap┬│anów}
  • przepisy dla zast├¬pów i cz┬│onków wspólnoty w ró┬┐nych wieku
  • porz┬▒dek mesja├▒skiego zgromadzenia i uczty

2. Zbiór B┬│ogos┬│awie├▒stw obejmuj┬▒cy:
  • b┬│ogos┬│awie├▒stwo dla najwy┬┐szego kap┬│ana { prawdopodobnie Mesjasza}
  • b┬│ogos┬│awie├▒stwo dla boj┬▒cych si├¬ Boga
  • b┬│ogos┬│awie├▒stwo dla ksi├¬cia zgromadzenia
  • b┬│ogos┬│awie├▒stwo dla kap┬│anów
Apokryf ksiêgi Rodzaju. Grota1.

Cz├¬┬Â├Ž tego Apokryfu opublikowali N. Avigad i Y.Yadin w  "A genesis Apocryphon: A Scroll, f rom the Wilderness of Judea", Descriptions and Contents of the Scroll, Facsimiles, Transcription and Translation of Columns II, XIX-XXII { Jerusalem: Magnes Press of the Hebrew University and Heikhal hasefer 1956}.

Apokryf ten jest form┬▒ literatury parabiblijnej opowiadaj┬▒cej po aramejsku histori├¬ z Ksi├¬gi Rodzaju, któr┬▒ przy tym urozmaicono i dodano szczegó┬│y, relacjonuj┬▒ce dzieje od Noego do Abrachama.

Dokument Damasce├▒ski


Staro┬┐ytny tytu┬│ dokumentu pozosta┬│ nieznany, powszechnie jednak nazywany jest DD lub CD- Cairo Damascus lub Dokumentem Sadokitów.

Jest to zbiór dwóch dokumentów odkrytych przez Salomona Schechtera w roku 1896 w genizie synagogi Ezdrasza w starym Kairze. Solomon opublikowa┬│ je jako pierwszy tom Documents of Jewish Sectaries [ dwa tomy : Cambridge. Uk:Univwrsity Press, 1910; wznowiono ze wstepem J.A. Fitzmyera, New York, Ktav, 1970}.

Tom pierwszy obecnie jest w posiadaniu Biblioteki Uniwersytetu w Cambridge, zawiera on fragmenty dzie┬│a Sadokitów, wydane z hebrajskich manuskryptów kolekcji genizy kairskiej.

Tom drugi obejmuje „Fragmenty Ksi├¬gi Przykaza├▒ Anana”.

Tekst ten odkryty w Kairze jednak stanowi pe┬│niejsza kopi├¬ tekstu, którego fragmenty odnaleziono w Qumran w grocie nr 4.

Tekst DD dzieli si├¬ na dwie g┬│ówne cz├¬┬Âci :
  1. Ekshortacj├¬, która zawiera rozwa┬┐ania nad: histori┬▒ Izraela, medytacje nad przeznaczeniem sprawiedliwych i niegodziwych, opis trzech pu┬│apek Beliala, przedstawienie losów tych, którzy pozostaj┬▒ wierni przymierzu i tych którzy odst┬▒pili od niego
  2. Konstytucje Nowego Przymierza, wewnêtrzne przepisy zgromadzenia, Kodeks Karny.
Zwój Psalmów. Grota nr 2.

W roku 1956 odkupiono go od Beduinów { za ok.48000 funtów. Do roku 1961 by┬│ w posiadaniu Palesty├▒skiego Muzeum Archeologicznego. Nst├¬pnie uda┬│o si├¬ American School of Oriental Research zastrzec w rz┬▒dzie Jordani prawa do publikacji tego tekstu. W roku 1965 James Sanders opublikowa┬│ go pod nazw┬▒ The Psalms Scroll of Qumran Cave 11, DJD4, Oxford: Clarendon a w roku 1967 Sanders wyda┬│ inna ksi┬▒┬┐k├¬ z tego tematu : The Dead Sea Psalms Scroll, Ithaka, Cornel University.

Zwój ten zawiera du┬┐┬▒ ilo┬Â├Ž psalmów kanonicznych i niekanonicznych.

PS.101,1-8; 102. 18-19; 103,1; 109,21-31; 105,25-45; 146,9- 10; 148,1-12; 121,1-8; 122,1-9; 123,1-2; 124,7-8; 125,1-5; 126,1-6; 127,1; 128,4-6; 129,1-8; 130,1-8; 131,1-8; 132,8-18; 119,1-6.15-28.37-49.59-73.82-96.105-20.128-42.150-64.171-76; 135,1-9.17-21; 136,1-16.26b; 118,1.15.16..8.9.29; 145,1-7.13-21; PS syryjski II; niebiblijna pro┬Âba o wyzwolenie; PS.139,8-14; 137,1.9; 138,1-8; Syr.51,13-20b.30; niebiblijna pochwa┬│a Syjonu { Apostrofa do Syjonu}; Ps.93,1-3; 141,5-10; 133,1-3; 144,1-7.15; PS. Syryjski III; PS.142,4-8; 143,1-8; 149,7-9; 150,1-6; niebiblijny Hymn na cze┬Â├Ž Stwórcy; 2Sm23,7; niebiblijny tekst wymieniaj┬▒cy kompozycje Dawida; Ps.140,1-5; 134,1-3; 151A<B czyli psalm syryjski I.

Tekst psalmów pisany jest duktem pó┬╝no-herodia├▒skim i datuje si├¬ go na ok. I w po Chr.

Wa┬┐n┬▒ rol├¬ tutaj odgrywa dodatek kompozycji Dawida, mówi on mi├¬dzy innymi o tym, ze u┬│o┬┐y┬│ on 3600 psalmów do ┬Âpiewania przed o┬│tarzem nad nieustann┬▒ codzienn┬▒ ofiar┬▒ ca┬│opaln┬▒ { Tamid} na wszystkie dni roku, dla ofiary sobót {qorban} 52 pie┬Âni, dla ofiary pocz┬▒tków miesi┬▒ca- nowiu- dni ┬Âwi┬▒tecznych- Dnia Pojednania - 30 pie┬Âni.

Wszystkich pie┬Âni, które wypowiedzia┬│ by┬│o 446, pie┬Âni do grania przeciw demonom- cztery, wszystkich by┬│o 4050. Wiadomo, i┬┐ Salomon u┬│o┬┐y┬│ 3 000 przys┬│ów a liczba jego pie┬Âni wynosi 1500, znaczy to, ┬┐e wed┬│ug tego tekstu Dawid przewy┬┐sza┬│ Salomona pod wzgl├¬dem pie┬Âni i hymnów.

Murabba’at, Nachal,Cheder, Celin, Miszmar.

Na terenie dawnej fortecy i pa┬│acu Herodów w Masadzie znaleziono liczne fragmentaryczne teksty spisane przez skrybów kopiuj┬▒cych teksty w Qumran..

Zaliczy├Ž do nich mo┬┐na: fragmenty ksi├¬gi Rodzaju; ksi├¬gi Kap┬│a├▒skiej; Powtórzonego Prawa; Ezechiela; Psalmów oraz kopia Ksi├¬gi Syracha opublikowana przez Y Yadina "The ben Sira Scroll from Masada: With Introduction, Emendations and Commentary " {Jeruzalem: Izrael Exploration Socjety, 1965}.

Odnalezione teksty s┬▒ dokumentami prawniczymi, opisami powstania Bar Kochby oraz hebrajskiego tekstu dotycz┬▒cego proroków mniejszych.

Hymny

Opublikowa┬│ je Sukenik w DSSHU.
Tekst ten jest czym┬ w rodzaju modlitewnika wspólnoty z Qumran. Spisany zosta┬│ pismem herodia├▒skim, zawiera 18 kolumn oraz 66 fragmentów. Co utworzy┬│o 25 hymnów.


Nawi┬▒zuj┬▒ one do prze┬┐y├Ž zrezygnowanego nauczyciela Sprawiedliwo┬Âci a tak┬┐e do jego do┬Âwiadcze├▒, sk┬│adaj┬▒ uwielbienie te┬┐ dla Boga.

Targum Hioba z groty 2.

Zosta┬│ opublikowany przez J.P.M van der Ploega i A.S.vander Woudea w roku 1971, ” Le targumde Jobde la grotte xi de Qumran " ,Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen; leiden:Brill.

Targum Hioba jest spisany duktem herodia├▒skim i pochodzi z ok. z drugiej po┬│owy I w. przed Chr.

Targum czyli aramejskie t┬│umaczenie oko┬│o jednej szóstej ksi├¬gi Hioba, od 17,14 do42,11.oraz 37,10-42.11.

Pisanie Targumu by┬│o zakazane w pismach rabinicznych pó┬╝niejszej daty {mJadaim4,5; bSzabbat 11 5a}, jest doskona┬│ym dowodem na to, ┬┐e pisanie targumu istnia┬│o w czasach przedchrze┬Âcija├▒skich. Targum ten jest prawie dos┬│ownym odtworzeniem Ksi├¬gi Hioba i ró┬┐ni si├¬ od pó┬╝niejszego targumu Hioba.

Peszarim {zn. komentarz, wyja┬Ânienie}

Forma literacka peszeru cytuje teksty Starego Testamentu werset po wersecie komentuje je przez aktualizacje s┬│ów proroka. Jest to typ utworu sekciarskiego, który nie móg┬│ upowszechni├Ž si├¬ w ┬┐ydowskich kr├¬gach poza wspólnot┬▒. Komentarz w peszarim by┬│ uk┬│adany w przekonaniu, ┬┐e to co wypowiedzia┬│ prorok jest s┬│uszne. Forma takiego zapisu nie by┬│a znana przed odkryciem tekstów z Qumran, dlatego ró┬┐ni si├¬ ona od rabinicznych pism Moszny; Talmudu i rabicznych midraszy..

Publikacja ich nast┬▒pi┬│a w 1979 roku, Z.P.Organ, Pesharin: Qumran Interpretations of Biblical Books,  CBQMS 8; Washington, DC: Catholic Biblical Association.

Tytu┬│ “Syn Cz┬│owieczy” w tekstach z Qumran.

W tekstach z Qumran wystepuje zwrot „Syn Cz┬│owieczy”, lecz w ┬┐adnym z przypadków nie nie stanowi on tytu┬│u, jaki zawarty jest w Nowym Testamencie, w którym to osobliwe wyra┬┐enie greckie „ho hios tou anthropou ” powinno by├Ž t┬│umaczone nast├¬puj┬▒co „{ten}syn {tego} cz┬│owieka” {the son of the man} b┬▒d┬╝ „{ten} syn cz┬│owieka” {the man ‘s son}. Forma arthrous z determinacj┬▒ j├¬zykow┬▒, ma miejsce bardzo cz├¬sto w synoptycznej tradycji, np.Mk2,10; Mt 9,6; ┬úk 5,24; mk 2,28.

Natomiast forma anarthrous bez rodzajnika: hios anthropou jest zastosowana np. w Ap. 1,13; 14,14 [ w stosunku do Dn7,13}; Hbr2,6 { w cyt.z Ps..8,5}; Zwrot w tej formie mo┬┐na uzna├Ž za semityzm, który odtwarza hebrajskie ben’adamlub aramejskiebar’enasz. W pierwszym przypadku hebrajskie ben’adam pojawia si├¬ a┬┐ 93 razy w ksi├¬dze Ezechiela jako forma adresu w quasi wo┬│aczu np. 2,1.3; i znaczy mniej wi├¬cej „O ┬Âmiertelna istoto”.

W drugim przypadku mamy do czynienia z form┬▒ ben’enosz np. w Ps 144,3, a w Regule Zrzeszenia 11,20 nad lini┬▒ dodano rodzajnik: ben ha’adam.

Zwrotu tego u┬┐yto tak┬┐e w aramejskiej inskrypcji pochodz┬▒cej z ok.VIII wieku- Sefire 3,16-17 oraz w Dn. 7,13; które w ogMólnym sensie posiada znaczenie „istota ludzka”. R├¬kopisy qumra├▒skie zawieraj┬▒ równie┬┐ bar’enasz w prze┬│o┬┐eniu z hebrajskiego na aramejskie znaczy „cz┬│owiek, istota ludzka” {Rdz 13,16; Hi 38,5;}.

W Palestynie przed i po Chr. Zwrot „Syn Cz┬│owieczy” by┬│ u┬┐ywany zarówno zarówno znaczeniu ogólnym „istota ludzka” i nieokre┬Âlonym jako „kto┬”

.Zatem Nowotestamentowy sens tego zwrotu jako tytularny nie mia┬│ odzwierciedlenia przed Chr. Co znaczy┬│o by ┬┐e teoria g┬│osz┬▒ca , i┬┐ Jezus Chrystus u┬┐ywa w ewangeliach tego zwrotu jako tytu┬│u dla jakiej┬ oczekiwanej postaci innej ni┬┐ On sam.

 

Zebra┬│a i opracowa┬│a na podstawie ┬╝róde┬│ {bibliografia poni┬┐ej}.
Zbiorów w┬│asnych i ┬╝róde┬│ internetowych [zdj.} Jessica.
© MMagdalena Struska  de Merowing
Powy┬┐szy tekst jest tekstem autorskim.
Kopiowanie, rozpowszechnianie tylko za zgod┬▒ autora tekstu.


 

 Wybór bibliografii:

  1. Abecassis E. “Qumran” wyd Albatros Warszawa 2006.
  2. Abecassis E. “ Skarb ┬Žwiatyni”wyd Albatros Warszawa 2005.
  3. Vanderkam, James.C.” The DeadSea Scrolls Today 1994; polskie wydanie: “ Manuskrypty znad Morza martwego” przek┬│ad R.Gromadzka- Warszawawyd Cyklady 1996.- relacja o stanie bada├▒ z roku 1994.
  4. Vermes, G. „ The Dead Sea Scrolls In English : Third Edition Londyn, Penguin Group , 1987.- zawiera rzetelne przek┬│ady wi├¬kszo┬Âci zwojów . poprawione wydanie z roku 1995, zawiera dodatkowo 30 tekstów oraz Zwoju Miedzianego.
  5. Zdun P. „ Pie┬Âni ofiary Szabatowej z uran i Masady” Kraków Enigmat Press, 1996.- przek┬│ad i tekst maj┬▒cy znaczenie do poznania angelogii i mistyki ┬┐ydowskiej za czasów przedchrze┬Âcija├▒skich.
  6. Garcia Martinez, Florentino „The Dead Sea Scrolls Translated : the Qumran Texts In English, Leiden Brill, 1996.- wyd.2 uzupe┬│nione; Kompletny przek┬│ad zwojów na j├¬zyk angielski. Wyd. pierwsze hiszpa├▒skie Madrid : trotta 1992.
  7.  Warszawa. PAX. „Dziesi├¬├Ž lat odkry├Ž na Pustyni Judzkiej.
  8. Muchowski Machowski. „r├¬kopisy znad morza martwego” Kraków The Enigmat Press 1996.- pierwszy polski kompletny przek┬│ad zwojów.
  9. Laperrousaz, E.-M. Qoumran: L’Etablissement essenien des bords de la Mer Morte: Historie et archeologie du site, Paris Picard 1976.- niezale┬┐ne studium wykopalisk w Chirbet napisane przez archeologa.
  10. Lohse, E. „ Die Texte aus Qumran: Hebraisch und Deutsch . wyd.2. Munchen: Kosel; Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1971. - wokalizowana edycja tekstów hebrajskich z dobrym przek┬│adem niemieckim.
  11. Kapera.Z.J. „ Pó┬│wiecze sporu o zwoje znad Morza Martwego“ Kraków The Enigma Press 1996. - udokumentowana historia publikacji r├¬kopisowi tzw. Trzeciej bitwy o zwoje.
  12. Fitzmyer .J.A. „The Dead Sea Scrolls: Major Publications and Tools for Study” Atlanta , GA Scholars 1990.-  przewodnik bibliograficzny po problemach qumrantologii.
  13. Allegro Jon Marko, „The dead Sea Scrolls :” A Reappraisal “; wyd.2 poprawione Londyn1964.- informacje dotycz┬▒ce zawarto┬Âci zwojów.
  14. Joseph. A. Fitzmyer SJ.. Paulist Press, New York Mahwah 1992, wyd polskie Enigma Press Kraków “101 pyta├▒ o Qumran”.